Życie i dług

Tytuł oryginału: Life and Debt

Reżyseria: Stephanie Black

Rok produkcji: 2001

Czas: 86 min

Tematyka filmu:

  • handel międzynarodowy
  • polityka
  • instytucje międzynarodowe

 

Życie i dług to film utkany z fragmentów wielokrotnie nagradzanego pamiętnika Jamaici Kincaidi i historii Jamajczyków, których codzienna walka o przetrwanie jest determinowana przez politykę Stanów Zjednoczonych i innych międzynarodowych instytucji. Dzięki połączeniu klasycznego filmu dokumentalnego ze stylizowaną narracją, złożoność zagadnień takich jak pożyczki międzynarodowe, wolny handel czy reformy strukturalne zostają ukazane przez pryzmat codziennego życia ludzi, którzy doświadczają ich konsekwencji.

Film rozpoczyna się od przyjazdu turystów na wyspę – w tle słyszymy fragmenty pamiętnika Kincaids, dzięki którym widz zaczyna rozumieć kontrasty, jakie skrywa naturalne piękno wyspy. Poetyckie teksty Kincadis przez pryzmat pierwszoosobowej narracji pozwalają zrozumieć dziedzictwo kolonializmu i wyzwania ekonomiczne, z jakimi do dziś borykają się mieszkańcy malowniczej Jamajki. Na przykład widzimy scenę w luksusowym pokoju hotelowym, zaś w tle komentarz: „ Kiedy siadasz za stołem, żeby zjeść swój pyszny posiłek, lepiej żebyś nie wiedział, że większość produktów potrzebnych do jego przyrządzenia przypłynęła na statku z Miami.”

W 1976 roku premier Jamajki, Michael Manley, został zmuszony do podpisania pierwszej umowy pożyczkowej z Międzynarodowym Funduszem Walutowym. Przyczyną był brak realnych alternatyw – globalny mechanizm popularny wśród krajów rozwijających się. Dziś Jamajka jest zadłużona na miliardy dolarów, jednak jej mieszkańcy nadal nie doczekali się oznak rozkwitu gospodarczego, obiecywanych przez międzynarodowe instytucje finansowe. W rzeczywistości wartość handlu zagranicznego i odsetki, które zostały narzucone pożyczkobiorcom mają negatywny wpływ na warunki życia większości mieszkańców wyspy. Kraj płaci zagranicznym rządom i instytucjom finansowym więcej, niż faktycznie otrzymuje, a jeśli nie uda się osiągnąć określonej kwoty, warunki reform strukturalnych zostają w przyszłości zaostrzone. Narzucane są wysokie stopy procentowe (co powoduje podrożeni kredytów), dewaluacja (przez co zagraniczne waluty staja się droższe) i regulowane są płace (co obniża koszt lokalnej pracy). Teoretycznie połączenie wysokich stóp procentowych i zmniejszenie wydatków rządowych ma spowodować przesunięcie środków z krajowej konsumpcji na inwestycje prywatne. Dodatkowo tania siła robocza ma być przesłanką do wzrostu zatrudnienia i produkcji. Wynikłe z tej strategii bezrobocie, korupcja, analfabetyzm, narastająca przemoc, zbyt wysoki koszt produktów spożywczych, niefunkcjonalne szpitale i rosnąca przepaść między bogatymi a biednymi to tylko niektóre z konsekwencji tej międzynarodowej polityki.

Kolejna część filmu ukazuje fermę kur, która swego czasu doskonale prosperowała. Jednak od jakiegoś czasu USA zalewa rynek jamajski niskiej jakości mięsem kur. Chociaż obowiązuje wiele restrykcji na produkty importowane do USA, nie ma żadnych regulacji względem produktów, które Stany Zjednoczone eksportują do innych krajów. Porozumienia takie jak NAFTA funkcjonują pod przykrywką zasad “wolnego handle”.

Producenci bananów także stracili swoją część rynku. Początkowo eksportowali owoce do Wielkiej Brytanii, jednak w wyniku interwencji USA preferencyjne porozumienie z dawnym kolonizatorem zostało zastąpione innym, które faworyzuje wielkie amerykańskie firmy – Chiquita i Dole. Jamajscy farmerzy nie mogą konkurować z cenami i ilością bananów produkowanych w Ameryce Południowej. Z drugiej strony gdy w 1993 roku na farmie Chiquity w Kolumbii 25 000 robotników protestowało, domagając się podwyższenia płac, strajk został rozwiązany po tym, jak 40 pracowników zostało zastrzelonych, zaś eksport owoców nigdy nie został przerwany, dowodząc tym samym wysokiej “wydajności i niezawodności” firmy Chiquita. Z 45 000 farm produkujących banany na Jamajce, liczba ta spadła do niespełna 3 000.

Przemysł mleczarski również doświadczył bolesnego upadku. Producenci mleka w USA, Australii i Unii Europejskiej otrzymują ogromne dofinansowania, dzięki czemu cena mleka pozostaje niska. Produkty mleczne eksportowane z tych krajów za granicę, są sprzedawane po sztucznie zaniżonych cenach. Na Jamajce przemysł mleczarski rozwijał się bardzo dobrze, Az do 1992 roku, kiedy zaczęły obowiązywać nowe przepisy, zgodnie z którymi został zniesione podatek na produkty importowane z krajów zachodnich, a dofinansowanie lokalnego przemysłu zostało zniesione. Zaledwie rok po wprowadzeniu nowych przepisów mleko warte miliony dolarów musiało zostać wylane, 700 krów zostało poddanych przedwczesnemu ubojowi, a wielu zakładów produkujących przetwory mleczne zostało zamkniętych.
 

Celem filmu jest wyjaśnienie wpływu, jaki te reformy i restrykcje mają na codzienne życie ludzi, na których korzyść miały działać. W rezultacie zasad podejmowania decyzji w Międzynarodowym Funduszu Walutowy, obywatele Jamajki mają bardzo mało do powiedzenia w sprawach, które bezpośrednio ich dotyczą. Celem działań MFW jest zredukowanie inflacji przez zrównoważenie spłaty rat pożyczki i przychodów z eksportu. Rezultatem tych działań jest zazwyczaj recesja. Bank Światowy natomiast przyjmuje zazwyczaj długoterminową perspektywę, zgodnie z którą reformy strukturalne maja przekształcić ekonomię kraju-pożyczkobiorcy w ekonomię wolnorynkową. To z kolei zazwyczaj prowadzi do rozregulowania rynku, często połączonego z koniecznością zaciągania kolejnych pożyczek. Te działania mają przynosić korzyści krajom rozwijającym się przez uczynienie ich częścią światowego rynku. Jednak w rzeczywistości mieszkańcy tych krajów cierpią, podczas gdy banki w krajach rozwiniętych inkasują lwią część spłacanych odsetek. 

Lekcja, jaka wynika z sytuacji Jamajki, której gospodarka od 35 lat zależy od międzynarodowych instytucji finansowych, wykracza daleko poza obrzeż a wyspy. Na Haiti wywarto presję na prezydencie Aristide, który przyjął pożyczkę z MFW, Rosja przyjęła miliardy dolarów pożyczki i doznała wszystkich negatywnych konsekwencji, jakie ze sobą niosą, wiele krajów afrykańskich zmaga się, by sprostać narzuconym planom reform i spłat.

Życie i dług to hołd dla inwencji i siły ludzi, którzy przetrwali wbrew przeciwnościom, a głównym celem filmu jest informowanie młodych obywateli świata o tym, jaki skutki ma polityka międzynarodowa na kraje rozwijające się.

(na podstawie materiałów dostępnych na oficjalnej stronie filmu)

 

Przykładowe pytania do dyskusji:

1. Obejrzeliście własnie film Życie i dług. Jakie sa wasze pierwsze wrażenia po obejrzeniu filmu?

2. W jakim celu Bank Światowy, Międzynarodowy Fundusz Finansowy i rząd USA udzieliły Jamajce kredytów? Czy te cele zostały spełnione?

3. Wielu obywateli Jamajki cierpi biede i głód, jednak na wyspie marnuje się mnóstwo produkowanego tam jedzenia. Dlaczego tak się dzieje?

4. Czy turyści przybywający na Jamajkę sa świadomi problemów z jakimi borykają się jej mieszkańcy? Czy znane ci jest pojęcie etycznej turystyki?

 

Dowiedz się więcej: