Słowniczek

SŁOWNICZEK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z EDUKACJĄ GLOBALNĄ

Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności globalnych. Jej głównym celem jest przygotowanie odbiorców do stawiania czoła wyzwaniom dotyczącym całej ludzkości.

Globalizacja to „proces”, w którym wydarzenia, działania i decyzje w jednej części świata mogą mieć poważne konsekwencje dla społeczeństw w odległych częściach globu. Peter Haggett

Globalne Południe i globalna Północ to pojęcia, które coraz częściej stosuje się na określenie krajów i rejonów geograficznych, które do niedawna określano mianem „Trzeciego i Pierwszego Świata” czy potocznie „krajami rozwijającymi się i rozwiniętymi”. Terminy „Trzeci i Pierwszy Świat” odnosiły się do zimnowojennego podziału świata na strefy wpływów na osi Wschód-Zachód i straciły obecnie na aktualności, zwłaszcza, że mogą być postrzegane jako wartościujące (w rozumieniu „pierwszy” = „lepszy”, „trzeci” = „gorszy”). W podobny sposób wartościujące może być stosowanie terminów „kraje rozwijające się i rozwinięte”, a także fakt, że w ich wydźwięku na pierwszy plan wysuwa się rozumienie rozwoju w kontekście materialnym, co nie musi stanowić punktu odniesienia dla wszystkich kultur i cywilizacji. Obecnie stosowany podział na globalną Północ i globalne Południe również jest dość umowny – globalna Północ to kraje tzw. „Zachodu” – głównie Europy i Ameryki Północnej, ale także Australia i Nowa Zelandia, które choć znajdują się na południowej półkuli, to plasują się wśród najbardziej uprzemysłowionych i rozwiniętych gospodarczo państw świata. Globalne Południe– kraje Afryki, Azji czy Ameryki Południowej, zamieszkuje z kolei większość ludności świata – ponad 2/3 wszystkich mieszkańców.

Kodeks w sprawie obrazów i wiadomości dotyczących krajów Południa został stworzony przez organizacje pozarządowe zajmujące się edukacją globalną, współpracą rozwojową i pomocą humanitarną. Dokument ten pomaga organizacjom w planowaniu i wdrażaniu swoich strategii komunikacyjnych poprzez sformułowanie praktycznych zasad dotyczących informowania o krajach globalnego Południa. Sygnatariusze Kodeksu są świadomi wielu wyzwań i trudności związanych z informowaniem o niesprawiedliwości, nędzy i innych problemach współczesnego świata, lecz są przekonani, że należy mówić o nich w sposób zgodny z własnymi wartościami i rzetelnie.
Kodeks można znaleźć w publikacji pt. "Jak mówić o większości świata? Jak rzetelnie informować o krajach Południa?" wydanej przez Instytut Globalnej Odpowiedzialności.
CEO przygotowało wersję Kodeksu dla młodzieży.

Kraje rozwijające się – zgodnie z klasyfikacją Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) krajami rozwijającymi się nazywane są państwa, które kwalifikują się do otrzymywania Oficjalnej Pomocy Rozwojowej (ODA). Są to państwa najsłabiej rozwinięte, państwa o niskich dochodach (PKB na mieszkańca poniżej 1 006 USD), średnio-niskich dochodach (PKB na mieszkańca między 1 006 a 3 975 USD) i średnio-wysokich dochodach (PKB na mieszkańca między 3 976 a 12 275 USD).
(za: http://www.un.org.pl/rozwoj/pr_slownik.php#09)

Kraje wysoko rozwinięte – kraje wysoko rozwinięte według klasyfikacji Banku Światowego to państwa o dochodach powyżej 12 275 USD na mieszkańca.
(za: http://www.un.org.pl/rozwoj/pr_slownik.php#09)

Pomoc humanitarna to pomoc doraźna, kierowana do osób i państw poszkodowanych w wyniku klęsk naturalnych, katastrof (czyli nieoczekiwanych wydarzeń spowodowanych przez ludzi – wypadki górnicze, lotnicze, kolejowe itp.) lub konfliktów zbrojnych, odpowiadająca na konkretne zdarzenie lub zaistniałą sytuację, mająca na celu ratowanie i ochronę życia ludzkiego i obejmująca na przykład: akcję ratowniczą, dostarczenie zapasów wody pitnej, żywności, leków i środków medycznych czy koców i namiotów.
(za: J. Bowżyk, H. Noiszewska, Kryzysy humanitarne, wyzwania rozwojowe. Jak pomagać? Scenariusz, w: Edukacja globalna na zajęciach wiedzy o społeczeństwie w gimnazjum, Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2015, https://globalna.ceo.org.pl/sites/globalna. ceo.org.pl/files/08_kryzysy_humanitarne.pdf.)

Pomoc rozwojowa to pomoc długofalowa, kierowana do osób i państw uboższych borykających się z różnymi problemami społeczno-gospodarczymi, odpowiadająca na bardziej złożone problemy systemowe, mająca na celu wspieranie społeczno-gospodarczego i politycznego rozwoju państw i obejmująca na przykład: budowę infrastruktury (szkoły, szpitale, drogi itp.) czy kształcenie kadr (szkolenie ekspertów, wspieranie prowadzenia badań, wymiana doświadczeń itp.). Pomoc rozwojowa jest często nazywana współpracą rozwojową, bowiem zakłada nie tylko bierny udział jej odbiorców, ale ich czynne zaangażowanie w procesy wyboru pomocy oraz sposobów jej organizowania i przeprowadzania.
(za: J. Bowżyk, H. Noiszewska, Kryzysy humanitarne, wyzwania rozwojowe. Jak pomagać? Scenariusz, w: Edukacja globalna na zajęciach wiedzy o społeczeństwie w gimnazjum, Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2015, https://globalna.ceo.org.pl/sites/globalna. ceo.org.pl/files/08_kryzysy_humanitarne.pdf.)

Rozwój to proces, który prowadzi do poprawy standardu życia ludności danego kraju i poprawy sytuacji gospodarczej państwa. O rozwoju społecznym mogą świadczyć: poprawa dostępu do usług medycznych, dostęp do wysokiej jakości edukacji, możliwość korzystania z dóbr kultury. O rozwoju gospodarczym świadczą zaś wskaźniki ekonomiczne, między innymi produkt krajowy brutto na mieszkańca czy średni dochód. Zróżnicowanie rozwoju państw świata to podstawowe kryterium podziału na globalną Północ i globalne Południe. Edukacja globalna tłumaczy związki tych dwóch regionów świata i objaśnia, jak mogą wzajemnie wpływać na swój rozwój.

Stereotyp ‒ uproszczony, pozytywny lub negatywny obraz ludzi i zjawisk funkcjonujący w różnych kulturach. Stereotyp sprawia, że identyczne cechy zostają przypisane wszystkim bez wyjątku członkom danej grupy niezależnie od rzeczywistych różnic między nimi. Stereotypy są zatem opiniami i przekonaniami, których obiektami są inne grupy społeczne czy kulturowe.
Cechy stereotypów:

  • są sztywne, trwałe i trudne do zmiany
  • proste, upraszczające, łatwe do zapamiętania
  • tworzone na podstawie nieprawdziwych informacji
  • przekazywane „z pokolenia na pokolenie”.

(Opracowane na podstawie: M. Jonczy-Adamska, Stereotypy, https://rownosc.info/dictionary/stereotypy.)

Współzależności – wzajemne powiązania i przenikanie globalnych systemów kulturowych, środowiskowych, ekonomicznych, społecznych, politycznych i technologicznych.

Zrównoważony rozwój - "to taki rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie”. Zrównoważony rozwój to solidarność międzypokoleniowa polegająca na znajdowaniu takich rozwiązań gwarantujących dalszy wzrost, które pozwalają na aktywne włączenie w procesy rozwojowe wszystkich grup społecznych, dając im jednocześnie możliwość czerpania korzyści ze wzrostu gospodarczego".
(za: Agenda 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju)