Rozmowa o uchodźcach w Polsce - nowy zestaw zajęć

Zestaw zajęć obejmuje 2 lekcje - poznanie kluczowych faktów o kryzysie uchodźczym oraz rozmowa na temat uchodźców i uchodźczyń.

UWAGA: Scenariusz w pełnej wersji wraz z materiałami pomocniczymi do pobrania w dole strony pod tekstem.

 

Rozmowa o uchodźcach i uchodźczyniach w Polsce

Zestaw dwóch lekcji

 

Ogólny opis zajęć

Zestaw składa się z dwóch zajęć lekcyjnych:

1.    Lekcja ma umożliwić uczniom i uczennicom poznanie kluczowych informacji dotyczących obecnego kryzysu uchodźczego.

2.    Lekcja jest poświęcona wypracowaniu przez uczniów i uczennice zasad, które pomogą im w prowadzeniu rozmów na trudne, kontrowersyjne, budzące emocje tematy, a w szczególności wesprą ich w przeprowadzeniu rozmowy o uchodźcach w Polsce.

 

Proponowane cele w języku nauczyciela/nauczycielki:

●     Uczniowie i uczennice poznają kluczowe informacje dotyczące obecnego kryzysu uchodźczego.

●     Uczniowie i uczennice wypracują zasady pomagające prowadzić rozmowę na trudny, kontrowersyjny temat w sposób umożliwiający wzajemne zrozumienie swoich poglądów.

●     Uczniowie i uczennice wyrażą ważne dla siebie wartości i podzielą się obawami związanymi z kwestią uchodźców w Polsce oraz poznają wartości i obawy innych w atmosferze wzajemnego szacunku i zrozumienia.

 

Proponowane cele w języku ucznia/uczennicy:

●     Poznam najważniejsze informacje i opinie na temat uchodźców w Polsce.

●     Opracujemy zasady bezpiecznej i szanującej poglądy innych rozmowy na trudny temat.

●     Wezmę udział w rozmowie prowadzonej zgodnie z tymi zasadami, dzięki której spróbujemy wzajemnie zrozumieć swoje punkty widzenia na temat uchodźców w Polsce.

 

Materiały pomocnicze

nr

Materiał

Materiał do lekcji

Liczba

1.

Materiał pomocniczy nr 1. Fakty na temat kryzysu uchodźczego

1

1 karta z 5 dla każdego ucznia/uczennicy

3.

Materiał pomocniczy nr 2. Pytania do rozmowy na temat uchodźców w Polsce

 

2

Dla każdego ucznia/uczennicy

4.

Materiał pomocniczy nr 3.Uchodźcy w Polsce. Więcej wiedzy, mniej strachu Maciej Czarnecki, Mariusz Jałoszewski, Tomasz Kwaśniewski (dostępny  http://www.ceo.org.pl/pl/migracje/news/wiecej-wiedzy-mniej-strachu)

1 i 2

 

Dla każdego ucznia/uczennicy jako materiał dodatkowy, do zapoznania się w internecie.

 

Przed zajęciami

Na początku zastanów się nad celem, jaki chcesz osiągnąć. Przejrzyj zaproponowane cele i sformułuj je tak, aby twoi uczniowie je zrozumieli. Jeśli uczniowie i uczennice zrozumieją cele, staną się współodpowiedzialni za przebieg lekcji i bardziej zaangażują się w zajęcia.

 

 

Lekcja 1.

Fakty dotyczące kryzysu uchodźczego.

 

Cele w języku nauczyciela/nauczycielki:

●     Uczeń pozna kluczowe informacje dotyczące obecnego kryzysu uchodźczego.

Cele w języku ucznia/uczennicy:

●     Poznam ważne informacje i opinie na temat uchodźców w Polsce.

 

Część 1. Wprowadzenie

1.    Zapowiedz uczniom i uczennicom tryb pracy na kolejnych dwóch godzinach lekcyjnych. Przedstaw cele zestawu zajęć oraz pierwszej lekcji. (2 min)

 

Część 2. Rozpoznanie dotychczasowego stanu wiedzy uczniów i uczennic na temat uchodźców i uchodźczyń w Polsce i rozmowa o krzywdzących uogólnieniach

1.    Zapowiedz, że najpierw postaracie się sprawdzić, co już wiecie na temat uchodźców i uchodźczyń, a następnie spróbujecie uzupełnić tę wiedzę o fakty zebrane przez ekspertów. (1 min)

2.    Poproś uczniów i uczennice o podanie znanych im informacji dotyczących uchodźców. Na tablicy zapisuj skrótowo przytaczane wiadomości, pomijając głosy powtarzające się. Nie komentuj podawanych przez uczniów i uczennice informacji oraz zadbaj, aby nie robili tego pozostali uczniowie. Nie dziel odpowiedzi na „głupsze” i „mądrzejsze”. Jeśli informacje podawane przez uczniów i uczennice są ze sobą sprzeczne, to zwróć na to uwagę, jednak ich nie odrzucaj. Postaraj się zachęcić jak największą liczbę uczniów do zabrania głosu. (6 min)

Jeżeli uczniowie mają problem z podaniem informacji lub wiadomości się powtarzają, zastosuj pytania pomocnicze:

●     Skąd przybywają uchodźcy? Z jakich krajów?

●     Dlaczego opuścili swoje domy?

●     Dlaczego kierują się do Europy?

●     Jak w sprawie uchodźców wypowiadają się ważne dla was osoby, autorytety?

 

3.    Wyjaśnij, że w sprawie uchodźców i uchodźczyń, tak jak w przypadku każdego złożonego, kontrowersyjnego tematu, pojawia się wiele wypowiedzi, które nie zawsze są potwierdzone faktami. Czasami opinie są formułowane na podstawie pojedynczych zdarzeń niepotwierdzonych wiarygodnymi badaniami (jak np. twierdzenie, że większość muzułmanów popiera terroryzm, choć badania temu przeczą). (2 min)

4.    Zapytaj uczniów i  uczennice, jakie znają stereotypy dotyczące Polaków i Polek. Wysłuchaj kilku przykładów. Zapytaj, jak rodzą się takie opinie. Wyjaśnij na przykładzie, dlaczego niewłaściwe jest charakteryzowanie całej grupy społecznej na podstawie jednostkowych przypadków. (2 min)

5.    Poproś uczniów i uczennice o przyjrzenie się informacjom zapisanym na tablicy. Zapytaj ich, które z nich są uogólnieniami (sądami, które opinię lub fakt dotyczący poszczególnych członków grupy przekładają na całą społeczność). Jeśli uczniowie sami nie widzą uogólnień, a ty takie na tablicy dostrzegasz – wskaż je sam. Zwróć uwagę na określenia „wszyscy”, „każdy”. Poproś o zaznaczenie wskazanych uogólnień znakami zapytania, a następnie wyjaśnienie, dlaczego dana opinia jest uogólnieniem (nigdy nie możemy osądzać wszystkich członków grupy na podstawie wiedzy o jednostkach). (2 min)

 

Uwaga metodyczna

Bardziej pogłębiona praca ze stereotypowymi opiniami wymaga więcej czasu. Na tych zajęciach musimy ograniczyć się do zasygnalizowania tego problemu. Sukcesem będzie już samo skłonienie uczniów i uczennic do krytycznego przyjrzenia się niektórym powtarzanym przez nich informacjom i opiniom.

 

Część 3. Prezentacje dotyczące faktów na temat uchodźców i uchodźczyń

1.    Podziel uczniów i uczennice na pięć grup i każdej przekaż kartę informacyjną z materiału pomocniczego nr 1 (zgodnie z numerem grupy). Każda karta zawiera krótkie informacje na dany temat oraz charakterystykę osoby, którą uczniowie i uczennice będą reprezentować. Poproś zespoły o zapoznanie się z przekazanymi im informacjami oraz wybranie faktów, które przedstawią pozostałym. Zapowiedz, że ich zadaniem będzie przekazanie na forum klasy wiadomości, które ich zdaniem są najważniejsze i odzwierciedlają punkt widzenia postaci i instytucji, które reprezentują. (8 min)

Materiał pomocniczy nr 1. Karty informacyjne

Numer grupy

Zakres informacji

Postać

1

Kto to jest uchodźca? - podstawowe definicje

Ekspert UNHCR

2

Z jakich powodów ludzie opuszczają swoją ojczyznę? – obecna sytuacja w Syrii, Erytrei

Członek organizacji Stowarzyszenie Uchodźców z Syrii i Erytrei

3

Uchodźcy w Polsce – procedury i plany przesiedleń

Pracownik Urzędu ds. Cudzoziemców

4

Uchodźcy w Europie – plany UE

 

Profesor socjologii, ekspert ds. migracji

5

Warunki udanej integracji uchodźców w Polsce

Przedstawiciel Ośrodka Pobytowego dla Cudzoziemców w Dębaku

 

 

2.    Poproś każdy z zespołów o zaprezentowanie wybranych faktów reszcie uczniów i uczennic (2 min na grupę). Podkreśl, że ich zadaniem jest przyjęcie punktu widzenia instytucji, której są przedstawicielem lub przedstawicielką. (14 min)

3.    Podziękuj uczniom i uczennicom za wszystkie wypowiedzi. Doceń, ile udało im się przekazać mimo krótkiego czasu na przygotowanie i prezentację. (1 min)

Część 4. Zakończenie

1.    Poproś uczniów, by jednym zdaniem odpowiedzieli pisemnie na pytanie: Czego ciekawego dowiedziałem się o uchodźcach i uchodźczyniach podczas tych zajęć? Zbierz kartki z odpowiedziami. Uprzedź uczniów i uczennice, że ich uwagi zostaną wykorzystane podczas następnej lekcji. (5 min)

Po lekcji

Przeczytaj odpowiedzi uczniów i uczennic. Podsumuj je tak, abyś na następnych zajęciach mogła/mógł je skrótowo przedstawić. Możesz wykorzystać kilka cytatów, zachowując jednak anonimowość autorów/autorek.

 

 

Lekcja 2.

Dobra rozmowa o uchodźcach i uchodźczyniach w Polsce.

 

Cele w języku nauczyciela/nauczycielki:

●     Uczniowie i uczennice wypracują zasady umożliwiające prowadzenie rozmowy na trudny, kontrowersyjny temat, której efektem będzie wzajemne zrozumienie swoich poglądów.

●     Uczniowie i uczennice wyrażą ważne dla siebie wartości i podzielą się  obawami związanymi z przyjazdem uchodźców i uchodźczyń do Polski oraz poznają wartości i obawy innych w atmosferze wzajemnego szacunku i zrozumienia.

Cele w języku ucznia/uczennicy:

●     Opracujemy zasady bezpiecznej i szanującej poglądy innych rozmowy na trudny temat.

●     Wezmę udział w rozmowie prowadzonej zgodnie z tymi zasadami, dzięki której spróbujemy zrozumieć swoje punkty widzenia na kwestię uchodźców.

 

Część 1Uczniowie i uczennice, pracując w grupach, tworzą listę zasad dobrej rozmowy, które mają im pomóc podczas drugiej części zajęć

1. Przedstaw uczniom i uczennicom cel zajęć. (1 min)

2. Poproś uczniów i uczennice, aby przypomnieli sobie udaną rozmowę, którą kiedyś przeprowadzili lub której byli świadkami (prowadzoną z szacunkiem, w której każdy mógł swobodnie wypowiedzieć swoje zdanie). Może to być rozmowa z rówieśnikami i rówieśniczkami lub dyskusja rodzinna. A może widzieli lub słyszeli dobrze poprowadzoną rozmowę w mediach? Poproś, aby w parach zastanowili się, dzięki czemu rozmówcy mogli się ze sobą porozumieć. (3 min)

3. Wysłuchaj kilku wypowiedzi uczniów lub uczennic, prosząc, aby nie przytaczali nazwisk rozmówców, a opisali zachowania, które umożliwiały porozumienie. Możesz zapisać hasłowo ich wypowiedzi na tablicy. (2 min)

4. Zapowiedz uczniom, że w 4-osobowych zespołach będą teraz pracować nad opisem zasad dobrej rozmowy. Podziel uczniów i uczennice. (2 min)

Uwaga metodyczna

Rekomendujemy losowy podział na zespoły, gdyż rozmowy z osobami, z którymi na co dzień rzadko się wchodzi w interakcje, same w sobie są wartością – prowadzą do lepszego poznania się, skutkują większym zaangażowaniem uczniów i dokładniejszą analizą tematu.

5. Poproś zespoły o wypracowanie i spisanie na kartce zasad, które pomagają w rozmowie i we wzajemnym zrozumieniu się rozmówców. Możesz zasugerować uczniom i uczennicom, aby najpierw zastanowili się nad zachowaniami, które pomagają rozmawiać, a potem przeszli do zasad. Pomocne może być przywołanie przez uczniów i uczennice obserwacji z poprzedniego ćwiczenia. Poproś,  aby pracując w zespole, zadbali o to, aby każdy jego członek mógł się wypowiedzieć. (5 min)

6. Na forum klasy poproś kolejno wszystkie zespoły o podanie sformułowanych zasad. Zapisuj je na tablicy. Kolejne zespoły uzupełniają listę o te, które jeszcze nie zostały wypowiedziane. Na koniec uzupełnij listę o reguły, które nie zostały zgłoszone przez uczniów i uczennice, a uważasz je za ważne (pomocne mogą być zasady z ramki poniżej). Zgłaszając je na końcu, nie odbierasz inicjatywy uczniom i uczennicom, pokazujesz, że temat jest ważny również dla ciebie oraz dbasz, aby najważniejsze zasady znalazły się na liście. (8 min).

Umiejętność słuchania

Poniższe zasady pomagają rozmawiać w atmosferze bezpieczeństwa i ułatwiają poznanie swoich punktów widzenia. Jest to szczególnie istotne, gdy poruszane są tematy osobiste, trudne lub kontrowersyjne. Przyjęcie tych reguł pomaga w dzieleniu się ważnymi dla nas wartościami, ujawnianiu potrzeb oraz ułatwia wzajemne zrozumienie. Jeśli uczniowie ich nie wymienili, możesz dodać je do listy.

●     Odnosimy się do siebie nawzajem z szacunkiem – nawet wtedy, gdy mamy inne poglądy i nie zgadzamy się ze sobą.

●     Patrzymy na osobę, która mówi.

●     Nie przerywamy sobie nawzajem.

●     Dbamy o to, żeby każdy miał tyle samo czasu na wypowiedź.

●     Nie atakujemy i nie krytykujemy ani rozmówców/rozmówczyń, ani przedstawianych poglądów.

●     Kiedy nie zgadzamy się z rozmówcą/rozmówczynią, staramy się zrozumieć jego/jej punkt widzenia, ale tego nie komentujemy.

 

 

Część 2. Rozmowa o wartościach w kontekście uchodźców

 

Uwaga metodyczna

Proponowana przez nas forma rozmowy nie jest dyskusją, a raczej przestrzenią na wypowiedzi uczniów i uczennic dotyczące ważnych dla nich wartości i ich obaw. Ważne, aby każdy z uczniów i uczennic miał przestrzeń na wypowiedź. W tej formie rozmowy uczniowie i uczennice nie komentują swoich wypowiedzi, a jedynie słuchając – okazują sobie szacunek.

 

1.    Przedstawienie podsumowania zebranych na koniec poprzednich zajęć odpowiedzi uczniów i uczennic na pytanie: Czego ciekawego dowiedziałam/dowiedziałem się podczas tej lekcji na temat uchodźców i uchodźczyń? (3 min).

2.    Podziel uczniów i uczennice na 4-osobowe grupy. Zastosuj metodę podziału, która najlepiej sprawdza się w twojej klasie. (2 min)

3.    Kiedy uczniowie i uczennice usiądą w grupach, rozdaj każdemu z nich karteczki z pytaniami pomocniczymi do indywidualnych wypowiedzi (materiał pomocniczy nr 2). Uprzedź, że każdy z uczniów i uczennic ma możliwość wyboru pytań, na które będzie odpowiadał/a podczas rozmowy (jeżeli tego chce i zmieści się w czasie – może odpowiedzieć na kilka pytań). Przypomnij o zasadach wypracowanych w czasie poprzedniego ćwiczenia i zachowaniach umożliwiających wzajemne słuchanie. (2 min)

Materiał pomocniczy nr  2. Pytania pomocnicze do rozmowy na temat uchodźców w Polsce

1.    Jakie wartości są dla ciebie ważne, gdy myślisz o przyjęciu do Polski uchodźców i uchodźczyń z Syrii? Wymień kilka, nawet gdy uważasz, że trudno je będzie spełnić (np. solidarność międzyludzka, bezpieczeństwo mieszkańców Polski, współczucie dla ofiar wojny, jednorodność narodowa mieszkańców Polski).

2.    Jakie masz obawy oraz jakie widzisz szanse na realizację ważnych dla ciebie wartości w związku z perspektywą zamieszkania w Polsce uchodźców i uchodźczyń?

3.    Jak byś chciał, aby ludzie byli traktowani, gdy ratując życie, opuszczają z rodzinami swoje domy i ojczyznę? Jak sam/-a chciał(a)byś być traktowany/traktowana, gdybyś z rodziną musiał/-a uciekać z terenów objętych wojną?

4.    Poproś uczniów i uczennice, aby w 4-osobowych grupach odpowiedzieli na wybrane przez siebie pytania z listy. Zapowiedz, że każdy członek grupy będzie miał 2 minuty na wypowiedź. Kontroluj czas. (10 min)

 

Wariant

Poproś, aby każdy z członków grupy po kolejnych wystąpieniach kolegów kończył zdanie: „W tym, co mówiłeś/mówiłaś, podobało mi się…”. Przypomnij, że nie wypowiadamy opozycyjnych opinii. (3 min)

 

Część 3. Podsumowanie zajęć

1.    Poproś uczniów i uczennice, aby zasygnalizowali poprzez podniesienie ręki, czy ich zdaniem podczas rozmowy udało się przestrzegać ustalonych wcześniej zasad. (1 min)

2.    Poproś o wybranie przez każdego z uczniów i uczennic oraz omówienie w parach jednej zasady dobrej rozmowy, która w praktyce jego zdaniem okazała się najważniejsza. (1 min). Wskazuj kolejne zasady na plakacie, pytając za każdym razem, kto z uczniów uznał je za najważniejsze. Sam/-a również weź udział w głosowaniu. Dzięki temu uczniowie poznają zdanie kolegów i koleżanek. (2 min)

3.    Podziękuj uczniom i uczennicom za owocną lekcję i zachęć ich do podziękowania sobie nawzajem za współpracę. Doceń ich wysiłek i otwartość oraz przestrzeganie zasad. Powiedz, co najbardziej ci się podobało w ich wypowiedziach (bez odnoszenia się do konkretnych osób). (1 min)

 

Uwaga metodyczna

Po lekcji zastanów się nad następującymi kwestiami:

●     Jak czułam/czułem się w roli prowadzącej/prowadzącego tego typu zajęcia?

●     Co mogłabym/mógłbym poprawić w prowadzeniu zajęć?

●     Czy uważam, że zasady dobrej rozmowy były przez uczniów i uczennice przestrzegane?

●     Co mogłam/mogłem zrobić lepiej, aby te zasady były przestrzegane?

●     Czy klasa była gotowa na taką formę rozmowy? Czy następnym razem potrzebowałaby dodatkowego przygotowania?

●     Czego nowego dowiedziałam/dowiedziałem się na podstawie tej rozmowy: o uczniach, uczennicach, o sobie, o temacie rozmowy?

 

 

Zespół trenerów, trenerek, nauczycieli i nauczycielek CEO, którzy przygotowali powyższe scenariusze zajęć, bardzo prosi nauczycielki i nauczycieli, którzy z nich skorzystają w wojej pracy, o informację zwrotną. Wiemy, że prowadzenie zajęć na zaproponowany temat nie jest łatwe. Chcielibyśmy wykorzystać wasze doświadczenia przy ulepszaniu naszych materiałów edukacyjnych, w tym powyższych scenariuszy. Z góry dziękujemy za wasze uwagi i opinie.

Zachęcamy także do przesyłania relacji z waszych zajęć, które znajdą się na stronie internetowej CEO, stając się pomocą i cenną inspiracją dla innych nauczycielek i nauczycieli.